nr. 3, 2026: Martyren
14. februar døydde den franske ytre høgre-aktivisten Quentin Deranque etter å ha blitt banka opp. Bak ligg ei større historie om fransk ekstremisme.
Den franske europarlamentarikaren Rima Hassan vart fødd som statslaus i ei flyktningleir i Syria, har palestinsk bakgrunn og representerer det venstreradikale partiet La France Insoumise (LFI). Ho er ein kontroversiell politikar.
Det handlar mellom anna om at ho ved fleire høve har skildra delar av Hamas si verksemd som legitim, sjølv om ho også har skulda dei for krigsbrotsverk i samband med det terroristiske åtaket på Israel 7. oktober 2023. Det handlar også ein Gaza-demonstrasjon ho deltok på under eit besøk i den jordanske hovudstaden Amman i august 2024. Den høgreorienterte avisa Le Point skreiv i den samanhang at ho «utan atterhald» framstod som «pro-Hamas» i demonstrasjonen. Dei synte mellom anna til at andre demonstrantar heldt opp plakatar som hylla den avdøde Hamas-leiaren Ismail Haniyeh. Sjølv omtalte ho dette som fake news. – Å bruke bilete av nokre få demonstrantar som synte støtte til Hamas, og tilskrive dette til meg, er djupt uærleg, skreiv ho på X.
Oppdateringar er eit nyhetsbrev frå Øyvind Strømmen, med fokus på ekstremisme, konspirasjonsteoriar og andre utfordringar mot det liberale demokratiet. Nyhetsbrevet er eit overskotsprosjekt, og kjem difor ut sporadisk.
Det er gratis å abonnera. Om du set pris på nyhetsbrevet, vonar eg likevel på at du vel å teikna eit betalt abonnement. Det gjer det lettare for meg å prioritera tid til research og skrivearbeid, og dekkjer også kostnader. Til gjengjeld får du tilgang til heile arkivet, frå oppstarten i 2021.
12. februar 2026 heldt Rima Hassan eit føredrag ved den høgare utdanningsinstitusjonen Institut d´etudes politiques de Lyon. Omlag ein halvtime før føredraget hadde ei lita gruppe aktivistar frå den identitære kvinnegruppa Collectif Némesis dukka opp i nærleiken. Dei tok fram eit banner: «Islamos-gauchistes hors de nos facs» («islamvenstre ut av universiteta våre»).
Dei ropte også: «Me vil ikkje ha deg, Rima!».
Frå motsett side av gata kom eit tilsvar frå andre demonstrantar: «Siamo tutti antifascisti», italiensk for «Me er alle antifascistar.»
Rundt ti minutt seinare oppstod det eit slagsmål mellom ytre høgre- og ytre venstre-aktivistar ved krysset mellom Boulevard Yves-Farge og Rue Victor Lagrange, eit steinkast unna universitetsområdet, på andre sida av jernbanelinjene. Tre av ytre høgre-aktivistane – unge menn som hadde møtt opp for å stø Collectif Némesis, skal der ha vorte isolert frå dei andre. To av dei klarte å stikka av. Den tredje klarte det ikkje.
23 år gamle Quentin Deranque vart rundjult. På ein video teke opp av eit vitne kan ein dessutan sjå korleis han, liggande på bakken og tilsynelatande medvitslaus, fekk retta spark mot hovudet.
Dei maskerte valdsmennene forlot deretter åstaden, og ein ven av Deranque forsøkte å hjelpa han heim. Dit nådde dei ikkje. På vegen forverra Deranque sin tilstand seg, nødetatane vart tilkalla og den unge mannen hasta til sjukehuset. To dagar seinare, laurdag 14. februar, døydde han som eit resultat av ei traumatisk hjerneskade.
Dødsfallet skapte naturleg nok reaksjonar. 15. februar vart innanriksminister Laurent Nuñez spurt om politiet kunne lastast for å ikkje ha klart å syta for tryggleik. Han åtvara mot å «flytta problemet», og peikte istaden rakt på venstreekstreme aktivistar. Han nemnde også ei konkret venstreekstrem gruppe, ei gruppe som alt vart tvangsoppløyst (les: forbudt) av franske myndigheiter sommaren 2025: Jeune Garde antifastiste (Antifascistisk Ung Garde).
Nuñez synte til at vitnemål tydeleg peikte i deira retning.
På nettet byrja det samstundes å gå rykter – i stor grad spredd av ytre høgre-influensarar – som knytte namngjevne personar til åtaket. Blant dei som vart peikt på var ei kvinne som rett nok har ei fortid i Jeune Garde, men som skal ha vore utanlands då Quentin Deranque vart banka opp.
Det byrja også å spreia seg påståtte bilete av Deranque, sjølv om dei reint faktisk var bilete av heilt andre menn. Ein av dei var ein regional ungdomsleiar i det høgreradikale partiet Rassemblement National. Ein annan var ein ung småbarnsfar som omkom i ei bilulukke i Belgia i 2024, og som hadde lite anna til felles med Deranque enn fornamnet.
I dagane som fulgte vart ei rekkje ytre venstre-aktivistar arrestert. Dei fleste av dei er forbunde med nettopp Jeune Garde. Blant dei var to medarbeidarar av LFI-parlamentarikaren Raphaël Arnault, som også er ein av Jeune Garde sine grunnleggjarar.
Det la snart grunnlag for ein breiare debatt om ytre venstre, ikkje minst takk vere LFI sine rimeleg nære band til Jeune Garde.
Marine Le Pen i Rassemblement National tok til orde for å klassifisera «ytre venstre-militsar» som terroristar. Joseph Bardella i same parti tok til orde for ein cordon sanitaire mot LFI, det vil seia for å halda partiet unna ei kvar form for innflytelse, ein taktikk som tidlegare har vorte nytta mot hans eige parti og mot forgjengaren Front National. Tidlegare president François Hollande, som representerte sosialdemokratiske Parti Socialiste, oppmoda også parti på venstresida til å ikkje lenger samarbeida med LFI, og fekk støtte frå Raphaël Glucksmann i sentrum-venstre-partiet Place Publique.
Leiaren for høgrepartiet Les Républicains, Bruno Retailleau, snakka om «den ekstreme valden som rår i satelittane som krinsar rundt LFI». Marine Tondelier i det grøne partiet Les Écologistes, som sjølv er i ein pinleg situasjon etter å ha kritisert forbodet mot Jeune Garde, har også retta kritikk mot LFIs «venstrepopulisme», sjølv om ho samstundes har ytra at ho ikkje vil setja dei på same linje som ytre høgre-rørsler.
17. februar vart Quentin Deranque heidra med eit minutt stille i det franske parlamentet. Dagen etter omtalte Italias statsminister Georgia Meloni det som hadde hendt som «eit sår for heile Europa.»
På eitt vis representerer Deranques dødsfall noko nytt. Venstreekstrem vald har sjeldan kosta liv i Frankrike. På eitt anna vis går dødsfallet inn i eit dystert mønster. Det har vore ei auke i politisk vald i landet dei siste åra, inkludert vald frå den ekstreme venstresida.
Samstundes har fleire drap dei siste åra vorte satt i samband med ytre høgre. Det dreier seg som regel om drap utført av einslege gjerningsmenn. Eit døme er eit grufullt trippeldrap i desember 2022, då Emine Kara, Mîr Perwer, and Abdurrahman Kızıl vart drept i eit åtak retta mot eit kurdisk kultursenter, ein restaurant og ein frisørsalong. Kara var ein kurdisk kvinneaktivist som også var veteran frå væpna strid mot terrorgruppa IS. Ho vart drept i Paris, av 69 år gamle William Malet, som synest å ha vore drive av hat mot muslimar, men som ikkje ser ut til å ha nokon klår kopling til eit høgreradikalt miljø.
Eit anna døme er drapet på Hichem Miraoui i mai 2025. Gjerningsmannen var ein nabo, Christophe Belgembe, som like i forkant hadde posta ein video på Facebook der han gav uttrykk for sin intensjon om å gjennomføra eit åtak. Han freista også å ta livet av fleire andre naboar med innvandrarbakgrunn. Belgembe var ein tilhengar av Rassemblement National, som ofte posta hatefulle kommentarar i sosiale media.
Quentin Deranque vart raskt omfamna som ein slags fransk Charlie Kirk. Eller som ein martyr.
Han er ikkje det franske ytre høgre sin fyrste slike. Den førre var Sébastien Deyzieu, som døydde på eit sjukehus natt til 9. mai 1994, etter å ha falle ned fleire etasjar frå eit tak, i det han freista å flykta frå politiet. Før dette hadde han delteke i ein ulovleg demonstrasjon mot «femti år med amerikansk imperialisme», i regi av to høgreekstreme organisasjonar: Groupe Union Défense (GUD) – rett nok aktive under eit anna namn på denne tida – og Jeunesses nationalistes révolutionnaires (Revolusjonær nasjonalistisk ungdom).
Sjølv var Deyzieu medlem av den ultranasjonalistiske gruppa l'OEuvre française.1 Kort tid etter at han gjekk bort vart den såkalla 9. mai-komitéen etablert – med utspring blant anna i GUD. Sidan har dei årleg gjennomført markeringar i Paris til minne for den unge mannen. Eit slagord dukkar ofte opp: Sebastien présent. Sebastien er til stades. Det er ein ordbruk importert direkte frå italienske fascistar, som særleg har nytta det i samband med markeringar av falne kameratar.
Ifølgje blant anna ein artikkel i Charlie Hebdo deltok Quentin Deranque på det nylegaste av desse arrangementa, i 2025. Det same skriv nettavisa Mediapart.
Det er verdt å bora djupare i fransk politikk sine ytterkantar. Lat oss byrja med Jeune Garde antifasciste.
Denne organisasjonen vart oppretta nettopp i Lyon i 2018, i utgangspunktet som ein slags motreaksjon på den betydelege ytre høgre-aktiviteten i Frankrikes tredje største by, mellom anna i form av Bastion social (Sosial Bastion), ei nyfascistisk gruppe etablert i 2017 og tvangsoppløyst i 2019. Sjølv om også Bastion social ofte vert sett på som eit slags framhald av tidlegare nemnde GUD, henta dei ikkje minst inspirasjon frå dei italienske nyfascistane i Casa Pound. Til liks med forbilda markerte Bastion Social seg som husokkupantar, og gjennom å driva suppekjøken og anna sosialt arbeid, samstundes som dei forfeikta nyfascistisk ideologi.
Den korte tida organisasjonen eksisterte vart fleire medlemer dømde for valdshandlingar.
Jeune Garde antifasciste valde eit gamalt antifascistisk symbol – tre piler – som logo, symbol på kamp mot nazisme, stalinisme og reaksjonære. Det siste er, som statsvitaren Jean Yves Camus påpeiker i ein artikkel i Le Point ikkje uvesentleg: frå Jeune Garde sin ståstad ytterst til venstre er dette ein omfattande kategori. Kampen mot fascismen er også omfattande. I gruppa sin eigenpresentasjon frå 2018 heiter det mellom anna:
Å hevda ein antifascisme basert på klassekamp, […] inneber å forstå at siger over fascismen ikkje er mogleg innanfor det kapitalistiske samfunnet. Berre gjennom å velta det kapitalistiske samfunnet, kan [fascismen] endeleg verta beseira.
Antifascismen er ikkje bygd på eit grunnlag av abstrakte verdiar, men på ein materialistisk kritikk av samfunnet. Me ser på fascismen som ei forlenging av det kapitalistiske systemet, som [kapitalismen] si mest reaksjonære og autoritære form.
Vidare vert det sagt at «ein del av herskarklassane […] hevdar å kjempa mot fascismen», og at desse politiske organisasjonane gjerne er klår over den autoritære faren fascismen representerer, men likevel «står fjernt frå dei folkelege klassane sine interesser», og difor ikkje utgjer noko «levedyktig løysing».
Kort fortalt: Jeune Garde var ein reaksjon på ytre høgre. Men det var ein reaksjon som i høgste grad var knytt til ytre venstre. Samstundes leverte gruppa ein kritikk av «autonome antifascistar» som ifølgje Jeune Garde hadde skapt ein antifascistisk subkultur – «ofte omtalt som antifa». Ifølgje Jeune Garde hadde det «bidrege til å gjera den antifascistiske politiske kampen mindre populær.»
Som resultat valde dei ei opnare framtoning, blant anna i media. Snart spreidde gruppa seg også til andre franske byar.
Det Jeune Garde likevel hadde til felles med ein del såkalla Antifa-grupper – som i denne samanhang slett ikkje må forvekslast med Antifa som busemann og monster malt fram av til dømes amerikansk høgreside – var at dei ikkje nølte med å ta i bruk vald, sjølv om denne offisielt vart framstilt som lite anna enn sjølvforsvar.
Det finst nok av døme på at det omgrepet vert tolka veldig vidt, som då ei gruppe Jeune Garde-aktivistar i Paris i mai 2024 gjekk til åtak på ein jødisk tenåring dei meinte var tilknytt gruppa Jewish Defense League – ei gruppe som nokre timar tidlegare hadde forsøkt å hindra eit arrangement med Rima Hassan.
Tenåringen vart slått, og tvungen til å ropa «lenge leve Palestina». Han vart også filma, og eit lydopptak vart lagt ut på Instagram.
Det var episodar som dette som førte fram til franske myndigheiter si tvangsoppløysing av Jeune Garde sommaren 2025.
Tidlegare nemnde Raphaël Arnault – som altså var blant organisasjonen sine grunnleggjarar og som no er LFI-parlamentarikar – er jamvel sjølv dømd for vald, etter ein episode knytt til ein identitær demonstrasjon i Lyon 24. april 2021. I etterkant gjekk ei gruppe på seks personar – inklusive Arnault – til åtak på ein ung mann. Dei spurte han om han hadde delteke i demonstrasjonen, pressa han opp til ein vegg og slengte han i bakken etter at han nekta å låsa opp telefonen sin, slik dei ville for at dei skulle kunne sjekka om ungdomen hadde ytre høgre-tilhøyre.
Quentin Deranques dødsfall skjedde ikkje etter eit reint overfall, men etter eit masseslagsmål. Ein video tatt opp av ein kontorarbeidar i nabolaget syner korleis to grupper – khakikledde ytre venstre-aktivistar, svartkledde aktivistar frå ytre høgre – braker saman. Ein av dei svartkledde nyttar ei krykke som slagvåpen. Det vert kasta røykbomber, og utveksla slag og spark.
Det bør understrekast: Det er ikkje lagt fram bevis for at Deranque deltok aktivt i slagsmålet. Lite tyder på at han var noko til slåsskjempe. Både familien hans og medlemer av den tradisjonalistisk orienterte katolske menigheita han hadde slutta seg til har framheva at han ikkje var valdeleg, og han skal ikkje ha hatt noko rulleblad.
Samstundes har det kome fram korleis den identitære kvinnegruppa Collectif Némesis ved tidlegare høve har delteke i planlegging av bakhaldsangrep retta mot ytre venstre. Avisa L´Humanité fortel:
Utvekslinga startar med ein tekstmelding frå leiaren for Némésis […]: «Me har ein aktivist som studerer ved Ucly Carnot. Ho sa til veninnene sine at me planlegg ein stor aksjon i kveld, same tid og same stad. Veninnene hennar fortalde det vidare til ei anna veninne, ein skikkeleg anarkist.» Dermed er alle informerte, åtvarar ho.
Men lat deg ikkje lure – dette er eigentleg ikkje noko problem … Ikkje i det heile: «Det finst folk som står Jeune Garde nær, eller til og med aktivistar derfrå, blant dei som gjekk til åtak på oss sist. Så det er svært sannsynleg at dei har førebudd seg på at vi kjem og har mobilisert venstresida.»
I denne særs løyndomsfulle Telegram-gruppa – ho tel berre fem medlemer – svarar Calixte Guy, leiaren for den «nasjonalrevolusjonære» smågruppa Audace Lyon […] kontant: «Har dei forklart deg kva eg tenkjer å planleggje?» Ornella svarar at ho diverre ikkje har fått det med seg.
«Er det så farleg», spør han, «om de flyttar aksjonen dykkar til ein annan stad? De kan gå til Lyon-II eller Lyon-III og gjere aksjonen der … Vi set saman eit lag på staden for å få tak i venstrefolka.»
Quentin Deranque var heller ingen «konservativ aktivist», slik han til dømes har blitt framstilt som av den norske nettstaden document.no. Den unge datavitskapsstudenten hadde derimot vore aktiv i nettopp Audace Lyon, ei slags oppfølgargruppe etter tidlegare nemnde Bastion Social. Han hadde også vore med på å grunnleggja ei lita gruppe kalla Allobroges Bourgoin, døypt opp etter ei gallisk folkegruppe frå jernalderen og romartida.
Både Audace Lyon og Allobroges Bourgoin kan plasserast i den «nasjonalrevolusjonære» landskapen i fransk politikk. Etter Deranques død kom Audace Lyon sjølv med eit slags kommuniké på X. Det fortel i seg sjølv ein heil del:
Frelsa frå islamvenstremilitsane vil ikkje koma frå den parlamentariske og sionistiske høgresida, frå desse åtselsfuglane som er ivrige etter politisk vinning, eller frå lovframlegga deira som til slutt vil bli nytta mot oss, men frå den konkrete organiseringa av vårt eige sjølvforsvar på bakkenivå. Det er opp til oss – og oss åleine – å syta for at kameraten vår ikkje døydde forgjeves. Camarade Quentin? Present!
Quentin Deranques dødsfall har også eit anna etterspel enn det som utspeler seg i parlamentarisk politikk, ei anna følgje enn oppgjer med LFI og med partileiaren deira, Jean-Luc Mélenchon.
Laurdag 21. februar fann ein minnemarsj stad i Lyon. Fleire tusen menneske deltok. Blant dei var mange aktivistar frå ytste høgre. Det var betydeleg politinærvær, og demonstrasjonen gjekk fredeleg for seg. Deltakarane hadde fått beskjed om å vera tilbakehaldne, om å ikkje nytta andre flagg enn det franske, om å ikkje dekkja til ansikta. Men som Le Monde skriv:
Bak i toget kunne ein merke at impulsiviteten kolliderte med kravet om tilbakehald. Disiplinen byrja å svikte. Då grupper starta å ropa «antifa [er] terroristar», vart det vinka frå arrangørane sine rekkjer, med beskjed om å senka røysta. Samstundes var det tydeleg fleire masker å sjå, fleire med hanskar med knokebeskyttelse. Slagorda byrja også å endra seg: «Kvit! Kvit! Vakne opp!», ropte nokon. «Dette er vårt land, dette er vårt land!».
På nettet dukka det også opp videoar som synte deltakarar som løfta handa i nazihelsing. Og då marsjen gjekk mot slutten vart ikkje berre den utgamle kontrarevolusjonære songen La ligue noire sunge, ein song som skriv seg attende til då innbyggjarar i Lyon i 1793 gjorde opprør mot det jakobinske diktaturet.
Nokre tok også til å syngja Les Lansquenets, ein gamal militærsang som er populær i det nasjonalrevolusjonære franske ytre høgre.
Oppdateringar er eit nyhetsbrev frå Øyvind Strømmen, med fokus på ekstremisme, konspirasjonsteoriar og andre utfordringar mot det liberale demokratiet. Nyhetsbrevet er eit overskotsprosjekt, og vil difor koma ut sporadisk.
Det er gratis å abonnera, og alle abonnentar får tilgang på nye nyhetsbrev. Betalande abonnentar får i tillegg tilgang til heile arkivet.
Kontakt: oyvindstrommen@gmail.com
L’Œuvre française vart tvangsoppløyst ni år seinare, etter at den antifascistiske aktivisten Clément Méric omkom etter eit slagsmål mellom venstresideaktivistar og skinheads frå ytre høgre.