nr. 1, 2026: Propagandaen
Ei kvinne vart skoten og drept av ICE. Det er ei tragedie. Det er også ein del av ei større historie.
7. januar 2026 vart 37 år gamle Renee Nicole Good skoten og drept av ein føderal agent frå ICE, ei eining underlagt det amerikanske tryggleiksdepartementet, det ein kanskje kan omtala som eit slags militarisert utlendingspoliti.
Deira framferd har fått mykje negativ merksemd sidan Trump på ny overtok presidentsetet, delvis fordi det har vorte ført ein intensiv kampanje for å deportera menneske.
Sidan skytinga av Renee Good har mine sosiale media flomma over av rapportar og kommentarar om denne hendinga. Det fortel kanskje noko om kor tett forbunde me i Europa er med USA. Det fortel definitivt noko om sosiale media.
Det er verdt å nemna at eg også sett fleire openberre falsknarverk: videoar og bilete som vert påstått å avsløra kva som verkeleg hende, men som i røynda er reint søppel laga ved hjelp av KI-teknologi, og då tilsynelatande for å fremma eit bestemt narrativ, eller for å fremma raseri, misnøye, polarisering eller jamvel hat. Dette er i seg sjølv urovekkjande, det fortel noko om sjukdomen som har råka USA, og det fortel også noko om korleis denne sjukdomen spreier seg.
Oppdateringar er eit nyhetsbrev frå Øyvind Strømmen, med fokus på ekstremisme, konspirasjonsteoriar og andre utfordringar mot det liberale demokratiet. Nyhetsbrevet er eit overskotsprosjekt, og kjem difor ut sporadisk.
Det er gratis å abonnera. Samstundes set eg pris på alle som vel å teikna eit betalt abonnement, då det gjer det lettare å prioritera tid til research og skrivearbeid, og også bidreg til bokbudsjettet mitt. Om du har nytte eller interesse av nyhetsbrevet, håper eg difor du vurderer eit betalt abonnement. Då får du også tilgang til heile arkivet.
Sjølvsagt har også ekte videoar og ekte forklaringar frå augevitne dukka opp i feeden, publisert av seriøse media.
Desse videoane gjev – bokstaveleg tala – ulike perspektiv på kva som førte til Good sin tragiske bortgang. Dei opnar for ulike fortolkningar. Men ein ting har dei alle til felles: dei viser ein raskt eskalerande situasjon, som ender med at Good, ein amerikansk statsborgar, vert skoten og drept.
Ein video, som er ut til å vera filma av skyttaren sjølv, syner at det går mindre enn eit halvt minutt frå ei smilande Good fortel han at ho ikkje er sint på han, til tre skot ender livet hennar. Etterpå høyrer me orda «fucking bitch», jævla tispe. Det framstår som om det er ICE-tenestemannen som nettopp har avfyrt dei tre drepande skota som seier det.
Det går tilsynelatande tretten USA-ekspertar på dusinet i Noreg. Eg er ikkje ein av dei. Eg kan ikkje hevda å kjenna eller å skjøna det amerikanske samfunnet særleg godt.
Eg har rett nok studert både amerikansk historie og amerikansk religion på universitetsnivå, men mykje av min kjennskap til USA kjem frå min kjærleik til amerikansk populærkultur, til high school-filmar og dårlege krimseriar.
Det eg derimot kan noko om er politisk ekstremisme og terrorisme. Det er eitt tema eg har jobba med som skribent og som forfattar i omlag 20 år. Eg har skrive mest om den ekstreme høgresida, men også ein god del om jihadisme, og litt om venstreekstremisme, inkludert venstreekstrem terror. Eg har lest inngåande om italienske Brigate Rosse, om den danske Blekingegadebanden, om tyske Rote Armee Fraktion, om den såkalla Japanske Røde Armé, om belgiske Cellules Communistes Combattantes. Eg har også fatta interesse for korleis mellom andre nordmenn og svenskar enda opp med å sverma for maoisme. I meir moderne samanhang har eg blant anna brukt tid på såkalla tankies, eit omgrep med ei interessant historie som idag vert nytta om internettmiljø som svermar for ein autoritær og ofte beint ut stalinistisk orientert ideologi.
Eg har også brukt tid på Antifa, og då snakkar eg ikkje om den breie tolkinga av omgrepet (berre ei forkorting av antifascisme) og heller ikkje om den ikkje-eksisterande oppkonstruerte busemannen som ikkje minst har vorte måla fram av amerikansk høgreside, men snarare om Antifa som organisatorisk idé knytt til faktisk militant og valdeleg venstresideaktivisme.
Kort fortalt: Eg kan ein del om venstreekstremisme og eg kan ein del om venstreekstrem terror.
Og lat meg seia det så tydeleg som eg kan: heilt uavhengig av korleis ein tolkar skytinga av Renee Good, er det beint ut toskeskap å skildra Good som ein terrorist. Det har ikkje vorte lagt fram noko som helst som peiker i ei slik retning. Ingenting.
Slik er det faktisk sjølv om ein skulle godta den versjonen amerikanske føderale myndigheiter no forsøker å selja: at Good sjølv er å skulda for hendinga som kosta henne livet, at tenestemannen som skaut henne frykta for sitt eige liv då ho freista å køyra frå staden, at ho hadde gjort bilen sin om til eit våpen. Sjølv om ein kjøper dette, sit ein att med ei panisk handling frå ei kvinne som eit halvt minutt tidlegare verken framstod som sint eller trugande, frå ei småbarnsmor med bilen full av barneleikar. Ein sit ikkje att med terrorisme.
Trass i dette var det nettopp «innanlandsk terrorisme» som vart peikt på som forklaring av den amerikanske tryggleiksministeren Kristi Noem, og det berre kort tid etter skytinga.
Sidan har også andre leiande talspersonar for den amerikanske regjeringa kome med tilsvarande forteljingar.
Eg skal seia det enkelt: Uavhengig av kor du står politisk, uavhengig av kva du meiner om innvandringspolitikk, uavhengig av kva du tenkjer om politiarbeid, er dette noko som bør skremma deg. Som reaksjon på at ein føderal agent hadde skote og drept ein amerikansk statsborgar valde Noem å koma med det som i aller beste fall kan omtalast som ein påstand utan fundament, men som på dei fleste måtar framstår som ei propagandistisk løgn.
Løgner er sjølvsagt ikkje noko nytt i amerikansk politikk, og ikkje noko nytt frå eit republikansk parti som mellom anna har omfamna den sitjande presidenten si løgn om at han vann valet i 2020.
Men at Noem reagerer på eit tragisk dødsfall på denne måten er vesentleg, også fordi ho representerer den politiske leiinga i eit land me har hatt eit tett tryggleikspolitisk samarbeid med gjennom fleire tiår. Det fortel om ein alliert me ikkje kan stola på.
Dei tre skota som drap Renee Good er ei tragedie. Den amerikanske leiarskapen sin reaksjon på dei er også ein geopolitisk påminnar.
Men lat meg fortelja to andre historier som illustrerer det same. Den eine handlar om ei nyleg politisk markering i Washington D. C. Den andre handlar om ein rekrutteringskampanje for å få fleire tilsette i nettopp ICE.
6. januar 2026 samla ei gruppe menneske seg til ein slags demonstrasjon i den amerikanske hovudstaden. Det var ikkje ICE-kritikarar eller venstresideaktivistar, men snarare såkalla J6ers, menneske som deltok i storminga av den amerikanske kongressbygningen for fem år sidan.
Mange av dei vart dømd for ulike brotsverk i etterkant av dette, men har seinare vorte benåda av Donald Trump. Då dei samla seg i januar i år satte dei fram krav om økonomisk oppreising, og etterlyste dei – ifølgje New York Times – også ein reform av amerikansk fengselsvesen.
Dei la også ned blomar til minne for Ashli Babbitt, ei 35 år gamal kvinne, veteran frå det amerikanske flyvåpenet og tilhengar av idéar frå det spinnville QAnon-universet, som var skoten av politiet i det ho under storminga av kongressbygget forsøkte å ta seg gjennom eit knust vindauge og inn i korridoren rett utanfor salen til Representantanes hus. Det skjedde etter fleire åtvaringar.
Blant dei som samla seg var den gjentatt straffedømde ytre høgre-aktivisten Enrique Tarrio, ein leiarfigur i gruppa Proud Boys, og ein av dei som organiserte 6. januar-demonstrasjonane i 2021, sjølv om han ikkje sjølv var til stades då (han var bortvist frå byen etter å ha spela ei sentral rolle i slagsmål og politisk motivert vandalisme eit par dagar tidlegare).
Les meir om Proud Boys i arkivet:
nr. 2, 2025: Ein av dei fyrste tinga Donald Trump gjorde som president var å sleppa fri personar som sona dommar etter kongresstorminga 6. januar 2021. Lat oss sjå nærare på nokre av dei som har kome fri.
nr. 7, 2023: Fleire medlemer av ytre høgre-gategjengen Proud Boys er no dømd for å ha delteke i ei opprørsk samansverging. Lat oss utforska bakteppet.
nr. 15, 2022: Proud Boys kan vera ei litt vanskeleg gruppe å forstå. To nye bøker kan hjelpa.
I etterkant vart han dømd til 22 års fengsel for si rolle i det som var omtalt som eit «opprørsk komplott». – Gjengjelding er det me søkjer, sa Tarrio under markeringa 6. januar 2026. – Utan ansvarleggjering finst det inga rettferd.
Kort fortalt etterlyser han at dei som etterforska brotsverka hans og som sytte for at han var dømd, skal straffast.
Ingen representantar for Trump-administrasjonen var til stades på markeringa 6. januar 2026. For nokre av dei kunne det jo ha vore litt ubehageleg. Ein skal ikkje gå mange år attende for å finna at Marco Rubio samanlikna Tarrio sine Proud Boys med det cubanske regimet sine actos de repudio, eller altså med bruk av mobbar for å truga, audmjuka og stilna politiske motstandarar. I fjor stilte Trump opp saman med Enrique Tarrio på eit bilete frå Trump sin residens i Mar-a-Lago. Med tommel-opp og breie smil.
På det Kvite Huset sine nettsider vert det idag påstått at «fredelege demonstrantar» 6. januar 2021 vart framstilt som «opprørarar», at det demokratiske partiet «reverserte røyndomen» og at det eigentleg var Demokratane som stod bak eit opprør, gjennom å godkjenna valet. På nettsidene vert det også sagt at Ashli Babbitt vart «myrda med kaldt blod».
Som den italienske journalisten Leonardo Bianchi skriv har ikkje Trump berre lukkast i å sleppa unna å stå til ansvar for si eiga framferd før og på 6. januar 2021, han har «kunna setja presidentseglet på ei omvend historie om (kongress)storminga, ei historie som burde ha vorte verande diskreditert og marginal, men som no har vorte ei statleg sanning».
Løgn frå den amerikanske regjeringa si side er ikkje ei overrasking. Løgna er ein sentral del av MAGA-rørsla si metode.
Men det finst faktisk det som er verre. Trump sin nye valsiger har ikkje berre gjort løgner til offisiell politikk, den har også bidrege til ei normalisering av høgreekstremt tankegods. Det har mellom anna skjedd gjennom at Department of Homeland Security (DHS) – tryggleiksdepartementet Noem leier – gjentekne gongar har omfamna retorikk frå aller ytste høgre kant.
Ein ting er det at dei har snakka om remigrasjon, eit omgrep popularisert av den såkalla identitære rørsla.
Ei anna sak er at dei gjentekne gongar har bakt referansar til ytre høgre-idéar inn i sin kampanje for å rekruttera fleire til nettopp ICE. I juni 2025 delte både DHS og Det Kvite Hus ein plakat av onkel Sam – eit symbol på USA – i sosiale media, med teksten: «Help your country and yourself, report all foreign invaders».
For dei av oss som har fulgt med på ytre høgre er språkbruken kjent, og tidsskriftet Mother Jones kunne snart avsløra at sjølve plakaten tilsynelatande var laga av ein anonym X-brukar kalla Mr. Robert, ein brukar som tidlegare hadde omfamna rein nynazisme, og at den sidan hadde vorte spreidd av meir prominente ytre høgre-aktivistar før den altså vart lånt av amerikanske myndigheiter.
I august kom ein ny plakat, denne gongen ein onkel Sam-karikatur i eit vegkryss med skilt som «invasjon» og «kulturell tilbakegang» og teksten: Which way, American man? Som Southern Poverty Law Center påpeiker er det siste ramlande nær namnet på ei bok skriven av William Gayley Simpson, ein kvit makt-aktivist knytt til den nynazistiske gruppa National Alliance: Which way, Western man?
Ein tredje plakat tok i bruk det kjente I want you-biletet frå 1917, med teksten: «Amerika har blitt invadert av kriminelle og rovdyr. Me treng DEG for å få dei ut».
Ein fjerde tok i bruk ein gamal reklame for ein luksuriøs Ford-van med teksten: «Har du lyst å deportera ulovlege innvandrarar saman med your absolute boys», eit uttrykk som er litt uomsetteleg, men som både kan lesast som «kompisane du alltid kan stola på» og som nokon som vert beundra for sin råskap og aggressivitet.
Dette er retorikken frå tryggleiksdepartementet i USA, landet som lenge har vore ein av våre viktigaste tryggleikspolitiske allierte.
Spør deg sjølv kven dei forsøker å rekruttera. Spør deg sjølv kva det tyder. Spør deg sjølv kva det tyder også for oss.
Kva er dette?
Oppdateringar er eit nyhetsbrev frå Øyvind Strømmen, med fokus på ekstremisme, konspirasjonsteoriar og andre utfordringar mot det liberale demokratiet. Nyhetsbrevet er eit overskotsprosjekt, og vil difor koma ut sporadisk.
Det er gratis å abonnera, og alle abonnentar får tilgang på nye nyhetsbrev. Betalande abonnentar får i tillegg:
Tilgang til heile arkivet
Tilgang til chat, saman med andre betalande abonnentar og Øyvind Strømmen, for spørsmål, diskusjon og forslag.
Kontakt: oyvindstrommen@gmail.com